Πολιτική προστασία: Δημοκρατικός έλεγχος, επιστημονική τεκμηρίωση και λογοδοσία

Ο Μιχάλης Πλειώνης είναι Καθηγητής, Τμήμα Φυσικής ΑΠΘ, τέως Πρόεδρος Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Τομεάρχης Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας της ΕΛ.Α.Σ.

Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος επιτέθηκε πρόσφατα στον Αλέξη Τσίπρα, επειδή παρουσίασε ένα αδιαμφισβήτητο δεδομένο που καταγράφεται από το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS): Η αύξηση των καμένων εκτάσεων στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια είναι πολύ μεγαλύτερη από την αντίστοιχη αύξηση σε άλλες μεσογειακές χώρες, οι οποίες επίσης δοκιμάζονται από την κλιματική κρίση.
Αντί να απαντήσει επί της ουσίας, ο κ. Σκέρτσος μετέβαλε αυθαίρετα το χρονικό πεδίο της σύγκρισης: αντί των σωρευτικών δεδομένων δύο εξαετιών, επικαλέστηκε την προσωρινή εικόνα μίας μόνο, και μάλιστα μη ολοκληρωμένης, αντιπυρικής περιόδου. Επιχείρησε έτσι να παρακάμψει τα δυσμενή αποτελέσματα της τελευταίας εξαετίας που παραπέμπουν σε διαχειριστική ανεπάρκεια του μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας. Αλλά ας εξετάσουμε τα πραγματικά στοιχεία από την αρχή.
Ο Αλέξης Τσίπρας αναφέρθηκε στη μακροχρόνια εξέλιξη των καμένων εκτάσεων, συγκρίνοντας την εξαετία 2014–2019 με την εξαετία 2020–2025. Η εξέταση μιας πολυετούς περιόδου είναι απαραίτητη, ώστε να αναδεικνύονται οι πραγματικές τάσεις και να περιορίζεται η επίδραση των μεγάλων διακυμάνσεων που μπορεί να εμφανίζονται από τη μία χρονιά στην άλλη. Τα στοιχεία λοιπόν του EFFIS δείχνουν ότι μεταξύ των δύο εξαετιών η αύξηση των καμένων εκτάσεων ήταν:
Ελλάδα: +329%
Ισπανία: +184%
Ιταλία: +96%
Τουρκία: +75%
Πορτογαλία: −24%
Η Ελλάδα καταγράφει, συνεπώς, τη δραματικότερη επιδείνωση μεταξύ των μεσογειακών χωρών σύγκρισης. Σε αυτό το αδιαμφισβήτητο γεγονός οφείλει να τοποθετηθεί η κυβέρνηση και ο κ. Σκέρτσος.
Αντί αυτού, ο κ. Σκέρτσος επικαλέστηκε την προσωρινή εικόνα της τρέχουσας αντιπυρικής περιόδου του 2026, η οποία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, και αντιπαρέβαλε τις μεγαλύτερες, σε απόλυτους αριθμούς, καμένες εκτάσεις στην Ισπανία, στη Γαλλία και σε άλλες χώρες με εκείνες της Ελλάδος.
Ακόμη, όμως, και αυτή η επιλεκτική σύγκριση για το 2026 πρέπει να βασίζεται σε ομοειδείς παραμέτρους. Δεν αρκεί η παράθεση των απόλυτων καμένων εκτάσεων, όταν οι χώρες διαφέρουν σημαντικά ως προς το μέγεθός τους. Πρέπει να εξετάζονται τόσο το ποσοστό της συνολικής έκτασης που κάηκε σε κάθε χώρα όσο και οι πυρομετεωρολογικές συνθήκες που επηρέασαν την έναρξη και την εξέλιξη των πυρκαγιών. Ας εξετάσουμε και τις δύο παραμέτρους.
1. Τι ποσοστό της συνολικής έκτασης κάθε χώρας κάηκε το 2026 έως τις 12 Αυγούστου (στοιχεία EFFIS);
• Στην Ισπανία κάηκε το 0,56% της συνολικής της έκτασης.
• Στη Γαλλία κάηκε το 0,17%.
• Στην Ιταλία κάηκε το 0,27%.
• Στην Πορτογαλία το 0,56%.
• Στην Ελλάδα κάηκε το 0,23%.
Η αναγωγή των καμένων εκτάσεων στο μέγεθος κάθε χώρας ανατρέπει, επομένως, την εικόνα που επιχείρησε να παρουσιάσει ο υπουργός στην ανάρτηση του. Είναι χαρακτηριστικό ότι το ποσοστό της καμένης έκτασης της Γαλλίας είναι μικρότερο και της Ιταλίας παραπλήσιο με αυτό της Ελλάδας.
Ποιες ήταν, όμως, οι πυρομετεωρολογικές συνθήκες υπό τις οποίες προέκυψαν αυτά τα αποτελέσματα;
2. Τι δείχνει ο σωρευτικός δείκτης Severity Rating του EFFIS για τις πυρομετεωρολογικές συνθήκες, με ημερομηνία αναφοράς τη 12η Αυγούστου;
• Στη Γαλλία καταγράφηκε η υψηλότερη τιμή της τελευταίας εικοσαετίας, περίπου 170% πάνω από τον μέσο όρο εικοσαετίας.
• Στην Ισπανία καταγράφηκε η 2η υψηλότερη τιμή της εικοσαετίας, περίπου 31% πάνω από τον μέσο όρο.
• Στην Ιταλία καταγράφηκε η 2η υψηλότερη τιμή της εικοσαετίας, περίπου 36% πάνω από τον μέσο όρο.
• Στην Πορτογαλία καταγράφηκε η 4η υψηλότερη τιμή της εικοσαετίας, περίπου 23% πάνω από τον μέσο όρο.
• Στην Ελλάδα η τιμή ήταν περίπου 10% χαμηλότερη από τον μέσο όρο της εικοσαετίας.
Τα δεδομένα του EFFIS είναι αποκαλυπτικά – αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη που παρουσίασε ο κ. Σκέρτσος. Στην Ελλάδα επικράτησαν σημαντικά ευνοϊκότερες σωρευτικές πυρομετεωρολογικές συνθήκες από ό,τι στις υπόλοιπες μεσογειακές χώρες της σύγκρισης. Παρ’ όλα αυτά, έως τις 12 Αυγούστου είχε καεί το 0,23% της συνολικής έκτασης της χώρας, ποσοστό μεγαλύτερο από το 0,17% της Γαλλίας και παραπλήσιο με το 0,27% της Ιταλίας, παρότι οι δύο αυτές χώρες αντιμετώπισαν ορισμένες από τις δυσμενέστερες πυρομετεωρολογικές συνθήκες της τελευταίας εικοσαετίας.
Αυτό αποτελεί ένδειξη σοβαρών ανεπαρκειών στη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών και απαιτεί τεκμηριωμένες απαντήσεις.
Κανείς δεν αρνείται ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει υψηλές θερμοκρασίες, ξηρασία, ισχυρούς ανέμους, δύσκολο ανάγλυφο και εύφλεκτη βλάστηση. Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζονται σοβαρή πρόληψη, επιστημονικός σχεδιασμός, διαχείριση της καύσιμης ύλης, συνεχής συντήρηση των δικτύων μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, καθαρισμός και επιλεκτικές αραιώσεις των δασών και αποτελεσματικός μηχανισμός καταστολής.
Η κλιματική κρίση εξηγεί την αύξηση του κινδύνου. Δεν αθωώνει, όμως, αυτομάτως την κυβερνητική πολιτική ούτε καταργεί την υποχρέωση αξιολόγησης των αποτελεσμάτων της. Αντίθετα, όσο εντονότερος γίνεται ο κίνδυνος τόσο μεγαλύτερες είναι οι απαιτήσεις για επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόληψη, έγκαιρη προετοιμασία και αποτελεσματική επιχειρησιακή απόκριση.
Η σημασία αυτής της αξιολόγησης δεν είναι θεωρητική. Οι πρόσφατες καταστροφικές πυρκαγιές στο Πόρτο Γερμενό και στη Σίβηρη Χαλκιδικής, καθώς και η τραγωδία στη Σαλαμίνα, όπου δύο συνάνθρωποί μας έχασαν τη ζωή τους, υπενθυμίζουν με τον πιο οδυνηρό τρόπο ότι η αποτελεσματικότητα της Πολιτικής Προστασίας αφορά άμεσα την ανθρώπινη ζωή, τους οικισμούς, τις κρίσιμες υποδομές και το φυσικό περιβάλλον. Τα αίτια και η διαχείριση κάθε πυρκαγιάς πρέπει να διερευνηθούν πλήρως, αντικειμενικά και χωρίς πρόωρα συμπεράσματα, καθιστώντας όμως επιτακτική την ανάγκη να αξιολογηθούν με διαφάνεια τα μέτρα πρόληψης, η διαχείριση της καύσιμης ύλης και των ζωνών μίξης δασών–οικισμών, ο προληπτικός έλεγχος και η συντήρηση των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, η επιχειρησιακή ετοιμότητα και η αποτελεσματικότητα των σχεδίων έγκαιρης προειδοποίησης και οργανωμένης απομάκρυνσης.
Υπό το βάρος αυτών των δεδομένων και των πρόσφατων γεγονότων πρέπει να αξιολογηθεί και ο ισχυρισμός του κ. Σκέρτσου ότι η κυβέρνηση «έχτισε από την αρχή έναν σύγχρονο μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας». Ένας τέτοιος ισχυρισμός δεν κρίνεται από τις εξαγγελίες, αλλά από τα μετρήσιμα αποτελέσματα, την επιχειρησιακή ετοιμότητα και την ικανότητα της Πολιτείας να μετατρέπει εγκαίρως τους διαθέσιμους πόρους σε πραγματικές δυνατότητες πρόληψης και απόκρισης. Και σε αυτό το πεδίο η κυβερνητική επίδοση είναι ιδιαίτερα προβληματική. Κρίσιμα έργα Πολιτικής Προστασίας, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 184 εκατ. ευρώ, τα οποία είχαν ενταχθεί στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δεν υλοποιήθηκαν όπως είχαν σχεδιαστεί. Η προμήθεια 25 αμφίβιων πυροσβεστικών αεροσκαφών Air Tractor, προϋπολογισμού περίπου 155 εκατ. ευρώ, δεν προχώρησε και η σχετική χρηματοδότηση φαίνεται να χάθηκε πλήρως. Παράλληλα, απεντάχθηκε το έργο δημιουργίας 13 Περιφερειακών Κέντρων Επιχειρήσεων Πολιτικής Προστασίας, ύψους περίπου 29 εκατ. ευρώ, με τους πόρους του να ανακατευθύνονται σε άλλα έργα. Η αναβάθμιση επτά Canadair CL-415, προϋπολογισμού 43 εκατ. ευρώ, απεντάχθηκε επίσης από το ΤΑΑ και η προβλεπόμενη επιχορήγηση αντικαταστάθηκε από δάνειο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων – μετατρέποντας έναν διαθέσιμο ευρωπαϊκό πόρο σε δανειακή υποχρέωση με κόστος εξυπηρέτησης για το Ελληνικό Δημόσιο και, τελικά, για τον φορολογούμενο.
Αυτή δεν είναι εικόνα ενός «σύγχρονου μηχανισμού», αλλά εικόνα διαχειριστικής ανεπάρκειας. Η κυβέρνηση λοιπόν οφείλει να απαντήσει:
➡️ Γιατί οι καμένες εκτάσεις στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 329% μεταξύ των δύο εξαετιών;
➡️ Γιατί η επιδείνωση ήταν πολύ μεγαλύτερη από εκείνη της Ισπανίας, της Ιταλίας και της Τουρκίας, ενώ η Πορτογαλία πέτυχε μείωση;
➡️ Γιατί το 2026, έως τις 12 Αυγούστου, παρά τις σημαντικά ευνοϊκότερες πυρομετεωρολογικές συνθήκες (κάτω του μέσου όρου εικοσαετίας), κάηκε στην Ελλάδα μεγαλύτερο ποσοστό της συνολικής της έκτασης από ό,τι στη Γαλλία, που βίωσε τις δυσμενέστερες πυρομετεωρολογικές συνθήκες της τελευταίας 20ετίας;
➡️ Ποια συγκεκριμένα μέτρα πρόληψης εφαρμόστηκαν σε πανελλαδικό επίπεδο, ιδιαίτερα στις ζώνες μίξης δασών-οικισμών, με ποια χρηματοδότηση και με ποιο μετρήσιμο αποτέλεσμα;
➡️ Πώς συμβιβάζεται ο ισχυρισμός περί «σύγχρονου μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας» με την αποτυχία της κυβέρνησης να μετατρέψει εγκαίρως διαθέσιμους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης σε πραγματικές επιχειρησιακές δυνατότητες – σε νέα αμφίβια πυροσβεστικά αεροσκάφη, Περιφερειακά Κέντρα Επιχειρήσεων και αναβαθμισμένα Canadair; Και ποιος αναλαμβάνει την πολιτική ευθύνη για τις επιχορηγήσεις που χάθηκαν ή ανακατευθύνθηκαν, τα έργα που έμειναν στα χαρτιά και το πρόσθετο κόστος που μεταφέρθηκε στον φορολογούμενο μέσω του δανεισμού;
Η Πολιτική Προστασία πράγματι δεν πρέπει να αποτελεί πεδίο «φτηνής και ρηχής αντιπαράθεσης», όπως λέει ο ίδιος ο υπουργός. Γι’ αυτό ακριβώς η συζήτηση πρέπει να γίνεται με συγκρίσιμα δεδομένα, επιστημονική τεκμηρίωση, διαφάνεια και λογοδοσία.
Κλείνοντας, υπογραμμίζουμε ότι η αντικειμενική καταγραφή, η αξιολόγηση και η κριτική των αποτελεσμάτων της κυβερνητικής πολιτικής αποτελούν δημοκρατικό δικαίωμα και θεσμική υποχρέωση. Και αυτό θα συνεχίσουμε να κάνουμε, παρά τις όποιες προσπάθειες αποπροσανατολισμού από την κυβέρνηση ή στελέχη της ΝΔ.
-- Διαφήμιση - Advertisement --
ΠηγήDNews

Άλλες δημοσιεύσεις υποψηφίου

Η ώρα της ευθύνης

Η ελπίδα της ανατροπής

Το πρόσημο της πολιτικής

dimoskopiseis.gr

-- Διαφήμιση / Advertisment --

-- Διαφήμιση / Advertisment --

-- Διαφήμιση / Advertisment --